Unikatowe artykuły

W zmienionych warunkach, od początków następnego stulecia, rzecznikami kierowanego uprzemysłowienia kraju byli trzej wybitni ludzie: Stanisław Staszic, Wawrzyniec Surowiecki i Ksawery Drucki-Lubecki. Pierwszego można scharakteryzować jako działacza politycznego, którego koncepcje uprzemysłowienia wiązały się z filozofią i ideologią społeczną polskiego oświecenia. Drugi z nich, Wawrzyniec Surowiecki, był teoretykiem gospodarczym, upatrującym — wbrew obowiązującej liberalnej doktrynie ekonomicznej — w inicjowanym przez państwo uprzemysłowieniu jedynej drogi rozwoju i podniesienia dobrobytu społeczeństwa. Ksawery Drucki-Lubecki, mąż stanu i administrator, jako pierwszy począł realizować politykę uprzemysłowienia. Idee Tyzenhauza, Staszica, Surowieckiego oraz zamierzenia Lubeckiego nie mogły być w ówczesnych warunkach urzeczywistnione. „Nieudaną próbą kapitalistycznej industrializacji” nazywa wysiłki Lubeckiego i jego współczesnych badacz tej epoki, Jerzy Jedlicki.